Deepfake, fałszywy nagłówek i zmanipulowane dane. Jak sprawdzać informacje

Na ekranie wszystko może wyglądać wiarygodnie, a mimo to prowadzić do fałszywego wniosku. W cyfrowym świecie jedno zdjęcie, nagranie lub efektowny nagłówek może zostać wyrwany z kontekstu albo całkowicie zmanipulowany. Mieszkańcy Góry Kalwarii, podobnie jak inni użytkownicy internetu, mogą ograniczyć ryzyko dzięki kilku prostym pytaniom i sprawdzeniu źródła. Najważniejsze jest, by przed udostępnieniem informacji zatrzymać się na chwilę i zweryfikować jej pochodzenie.

• Nie każda fałszywa informacja powstaje z tego samego powodu
• Dwa pytania, które zatrzymują fałszywy przekaz
• Zdjęcie i nagranie też potrzebują sprawdzenia

Nie każda fałszywa informacja powstaje z tego samego powodu

Internet, media społecznościowe i narzędzia sztucznej inteligencji przyspieszyły obieg treści. Wśród publikowanych materiałów znajdują się deepfake’i, czyli obrazy, nagrania lub wypowiedzi przypisane osobom, które w rzeczywistości ich nie stworzyły. Pojawiają się także fałszywe wiadomości, zmanipulowane materiały oraz treści przekazywane dalej bez sprawdzenia.

Warto rozróżniać trzy pojęcia:

• dezinformacja oznacza celowe tworzenie i rozpowszechnianie fałszywych treści, które mają kogoś wprowadzić w błąd lub wyrządzić szkodę;
• malinformacja opiera się na prawdziwych informacjach, ale wykorzystuje je w szkodliwy sposób;
• misinformacja to nieprawdziwa treść rozpowszechniana bez zamiaru wyrządzenia krzywdy, na przykład wskutek pomyłki lub braku rzetelności.

To rozróżnienie pomaga ocenić nie tylko samą wiadomość, lecz także możliwy cel jej rozpowszechniania. Sensacyjny materiał nie staje się prawdziwy tylko dlatego, że ma profesjonalną grafikę, dużo udostępnień albo przekonujący tytuł.

Dwa pytania, które zatrzymują fałszywy przekaz

Pierwszym krokiem jest przerwanie automatycznego odruchu udostępniania. Zamiast od razu reagować na emocjonalny komunikat, warto ustalić, kto go przygotował, na jakich danych się opiera i czy inne wiarygodne źródło potwierdza tę samą informację.

Steve Buttry wskazywał dwa proste pytania, które pomagają rozpocząć weryfikację:

„Jak to wiesz?” oraz „Skąd to wiesz?”

Przy bardziej sensacyjnych informacjach dobrze sprawdzić co najmniej dwa niezależne źródła. Dotyczy to zwłaszcza materiałów dotyczących bezpieczeństwa, zdrowia, pieniędzy lub wydarzeń, które mogą wywołać silne emocje.

Same liczby również wymagają ostrożności. Procenty i statystyki mogą wspierać określoną tezę, ale bez kontekstu bywają mylące. Przy badaniu warto sprawdzić:

• czego dokładnie dotyczyło;
• ile osób wzięło w nim udział;
• jakie pytania zadano;
• kiedy je przeprowadzono;
• kto je sfinansował.

Trzeba też oddzielać korelację od przyczynowości. Dwa zjawiska mogą występować w tym samym czasie, ale nie musi to oznaczać, że jedno wywołało drugie.

Zdjęcie i nagranie też potrzebują sprawdzenia

Weryfikacja materiału wizualnego może zacząć się od zestawu pytań dotyczących jego pochodzenia. Pomocne są cztery podstawowe kwestie:

• czy zdjęcie lub nagranie jest oryginałem, czy tylko kadrem wyjętym z szerszego materiału;
• kto opublikował treść i czy konto lub osoba są wiarygodne;
• kiedy materiał powstał;
• gdzie go wykonano.

Odpowiedzi można szukać między innymi przez wyszukiwanie obrazu i sprawdzanie dodatkowych informacji widocznych na nagraniu. Tablice rejestracyjne, warunki pogodowe, układ budynków, charakterystyczna architektura czy oznaczenia ulic mogą pomóc ustalić miejsce i czas wykonania materiału. Sama obecność zdjęcia w wielu serwisach nie dowodzi jeszcze jego autentyczności.

Równie ważne jest bezpieczeństwo własnych kont. Silne, różne dla każdego serwisu hasła, uwierzytelnianie dwuskładnikowe i menedżer haseł ograniczają ryzyko przejęcia dostępu. Nie każdy link przesłany w wiadomości lub opublikowany w mediach społecznościowych zasługuje na zaufanie.

Utrata konta może mieć konsekwencje nie tylko dla jego właściciela. Przejęty profil może posłużyć do dalszego rozpowszechniania fałszywych treści, dlatego sprawdzanie informacji i ochrona dostępu do kont powinny iść ze sobą w parze. Zasady opisują między innymi materiały UNESCO, NASK oraz Fundacji Warszawski Instytut Bankowości przygotowanej dla Ministerstwa Cyfryzacji.

na podstawie: Urząd Miasta i Gminy Góra Kalwaria.