Prawne aspekty fuzji i przejęć – jak przygotować firmę do sprzedaży lub zakupu spółki?

Sprzedaż lub zakup spółki to proces, który obejmuje znacznie więcej niż ustalenie ceny. Strony analizują również sytuację prawną i finansową przedsiębiorstwa, zawarte przez nie umowy, zobowiązania oraz formalności potrzebne do przeprowadzenia transakcji.

Znaczenie ma także sposób, w jaki zmieni się właściciel firmy. Inne kwestie mogą pojawić się przy sprzedaży udziałów, inne przy przeniesieniu przedsiębiorstwa lub połączeniu spółek.

Fuzja, przejęcie i sprzedaż spółki – czym się różnią?

Pojęcia fuzji i przejęcia są często używane w odniesieniu do różnych transakcji. W praktyce przejęcie może polegać na zakupie udziałów albo akcji dających wpływ na działalność spółki. Z kolei połączenie spółek jest procesem, w którym podmioty łączą się w sposób przewidziany przez przepisy.

Możliwa jest również sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. W takim przypadku przedmiotem transakcji nie są udziały w spółce, lecz określony zespół składników związanych z prowadzeniem działalności.

Wybór sposobu przeprowadzenia transakcji wpływa między innymi na zakres formalności, sytuację pracowników, sposób przenoszenia umów oraz rozliczenia podatkowe.

Przygotowanie spółki do sprzedaży

Przygotowanie do sprzedaży zwykle rozpoczyna się od uporządkowania informacji o spółce. Potencjalny nabywca może chcieć poznać jej strukturę właścicielską, sytuację finansową oraz warunki prowadzenia działalności.

Znaczenie ma również ustalenie, czy sprzedający może swobodnie rozporządzać udziałami lub akcjami. Ograniczenia mogą wynikać między innymi z umowy spółki, porozumień między wspólnikami albo praw przysługujących innym osobom.

Istotne jest także sprawdzenie, czy dokumentacja odzwierciedla rzeczywistą sytuację spółki. Niejasności dotyczące własności majątku, ważnych umów lub toczących się sporów mogą wpłynąć na przebieg rozmów i warunki transakcji.

Na czym polega badanie due diligence?

Due diligence to badanie sytuacji podmiotu przed planowaną transakcją. Jego zakres zależy od rodzaju działalności, wielkości spółki oraz ustaleń stron. Może obejmować zagadnienia prawne, finansowe, podatkowe i organizacyjne.

W ramach badania analizowane są między innymi:

• dokumenty spółki i prawa do jej udziałów lub akcji;
• sytuacja finansowa, zadłużenie i zobowiązania;
• umowy z klientami, dostawcami i instytucjami finansowymi;
• prawa do nieruchomości, znaków towarowych, oprogramowania i innych składników majątku;
• sprawy pracownicze, podatkowe oraz prowadzone postępowania i spory;
• wymagane zezwolenia, licencje i zasady ochrony danych.

Wyniki badania mogą mieć wpływ na cenę i treść umowy, a także na decyzję o przeprowadzeniu transakcji. Ujawnienie ryzyka nie zawsze oznacza rezygnację z zakupu – strony mogą uwzględnić je w uzgodnionych warunkach.

Poufność podczas rozmów i udostępniania dokumentów

Przygotowanie transakcji często wymaga przekazania informacji, które mają znaczenie dla działalności spółki. Mogą to być dane finansowe, warunki współpracy z kontrahentami czy informacje o pracownikach.

Z tego względu strony często ustalają zasady zachowania poufności jeszcze przed udostępnieniem dokumentów. Mogą one określać między innymi zakres dozwolonego wykorzystania informacji oraz osoby, które uzyskają do nich dostęp.

Przekazywanie danych osobowych wymaga również uwzględnienia przepisów o ich ochronie. W praktyce zakres udostępnianych informacji może być dostosowywany do etapu rozmów i rzeczywistych potrzeb związanych z transakcją.

Umowa sprzedaży i podział ryzyka

Umowa dotycząca sprzedaży udziałów lub akcji określa przede wszystkim przedmiot transakcji, cenę oraz sposób i termin zapłaty. Może także wskazywać warunki, które muszą zostać spełnione przed jej zakończeniem.

Ważną część dokumentacji stanowią często oświadczenia sprzedającego dotyczące spółki. Mogą odnosić się na przykład do jej zobowiązań, posiadanego majątku czy prowadzonych sporów. Strony mogą również ustalić zasady odpowiedzialności, gdyby określone informacje okazały się niezgodne z rzeczywistością.

W niektórych transakcjach część ceny jest płatna później albo jej wysokość zależy od ustalonych wyników lub innych okoliczności. Konkretne rozwiązania zależą od przebiegu negocjacji i charakteru transakcji.

Zgody i formalności związane z transakcją

Przed sprzedażą lub zakupem spółki znaczenie ma ustalenie, czy potrzebne są dodatkowe zgody. Mogą one wynikać z umowy spółki, zawartych kontraktów lub przepisów dotyczących danej działalności.

Niektóre transakcje wymagają również zgłoszenia do organu ochrony konkurencji i uzyskania zgody przed ich przeprowadzeniem. Obowiązek ten zależy od rodzaju transakcji, sytuacji uczestniczących w niej przedsiębiorców oraz właściwych przepisów i wyjątków.

Znaczenie ma także forma zawarcia umowy. Przykładowo sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością co do zasady wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. W określonych sytuacjach przepisy przewidują również możliwość skorzystania z systemu teleinformatycznego.

Co zmienia się po sprzedaży spółki?

Przy sprzedaży udziałów lub akcji zmienia się ich właściciel, natomiast sama spółka co do zasady nadal pozostaje stroną swoich umów i podmiotem swoich zobowiązań. Dlatego nabywca powinien uwzględniać także sytuacje, których skutki mogą ujawnić się po transakcji.

Niektóre umowy mogą jednak przewidywać szczególne uprawnienia kontrahenta w razie zmiany kontroli nad spółką. Z kolei przy sprzedaży przedsiębiorstwa lub połączeniu spółek skutki dla umów i zobowiązań zależą od rodzaju transakcji oraz właściwych przepisów.

Po zakończeniu transakcji mogą być potrzebne również odpowiednie aktualizacje danych w dokumentacji spółki i właściwych rejestrach. Zakres tych obowiązków zależy od tego, jakie zmiany nastąpiły.

Podsumowanie

Przygotowanie firmy do sprzedaży lub zakupu spółki obejmuje uporządkowanie dokumentów, analizę sytuacji przedsiębiorstwa oraz ustalenie warunków transakcji. Duże znaczenie mają również poufność, wymagane zgody i właściwe określenie odpowiedzialności stron.

Przebieg procesu i jego skutki zależą przede wszystkim od wybranej struktury transakcji, rodzaju działalności oraz indywidualnej sytuacji uczestniczących w niej podmiotów.

Więcej praktycznych porad prawnych można znaleźć na stronie kwkr.pl.